798 Art District ชุมชนศิลปะสร้างสรรค์ของแห่งชาติจีน
รศ. ดร.จิรวัฒน์ พิระสันต์
ผู้อำนวยการสถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน มหาวิทยาลัยนเรศวร
798 Art District หรือ Dashanzi Art District เป็นชุมชนศิลปินขนาดใหญ่ที่มีชื่อเสียงแห่งชาติจีน ตั้งอยู่บนพื้นที่ของโรงงาน 798 ในเขตอุตสาหกรรม Dashanzi มณฑล Chaoyang ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของกรุงปักกิ่ง ที่นี่เป็นสถานที่ซึ่งศิลปินกลุ่มหนึ่ง ได้ตัดสินใจเลือกใช้เป็นที่ทำงานของตน เดิมโรงงาน 798 แห่งนี้เคยเป็นที่ตั้งของโรงงานผลิตอุปกรณ์ไฟฟ้า และอิเล็กทรอนิกส์ ของทหาร
เขตอุตสาหกรรม Dashanzi เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1951 ด้วยความร่วมมือระหว่างรัสเซียและจีน ในการดำเนินการโครงการ 156 โครงการร่วมกัน ภายใต้แผนปฏิรูปประเทศ 5 ปี ในส่วนของโครงการผลิตอุปกรณ์สื่อสารนั้น รัสเซียแนะนำให้จีนขอความร่วมมือจาก “เยอรมันตะวันออก” มิตรประเทศผู้มีความเชี่ยวชาญทางด้านอุปกรณ์สื่อสาร
ในปี ค.ศ. 1951 ประธานาธิบดีโจว เอิน ไหล ได้เดินทางไปยังประเทศเยอรมันตะวันออก เพื่อเยี่ยมชมโรงงานหลาย ๆ แห่ง ต่อมาในปี ค.ศ. 1952 ทางการจีนจึงได้ส่งเจ้าหน้าที่ไปศึกษาดูงานที่ประเทศเยอรมันตะวันออก เพื่อเตรียมความพร้อมในการจัดตั้งโรงงานผลิตอุปกรณ์สื่อสาร ด้านการออกแบบโรงงานนั้น ทางฝ่ายเยอรมันได้เลือกรูปแบบ Bauhaus เพราะต้องการให้ตัวอาคารมีพื้นที่กว้าง โล่ง เพดานสูงโปร่ง เพื่อรับแสงธรรมชาติให้ส่องเข้ามาภายในได้ หลังคาออกแบบให้เป็นรูปโค้งฟันปลา มีกระจกเต็มด้านหนึ่ง ลักษณะสถาปัตยกรรมดังกล่าวได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของอาคารเหล่านี้
เมื่อการออกแบบแล้วเสร็จ รัฐบาลจีนได้เลือกสถานที่ก่อสร้าง ณ เมือง Dashanzi ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของปักกิ่ง บนอาณาเขตพื้นที่เริ่มต้นประมาณ 640,000 ตารางเมตร งบประมาณการก่อสร้างในขณะนั้น อยู่ที่ราว 17 ล้านดอลล่าร์สหรัฐ เมื่อโรงงานแรกสร้างเสร็จ ได้ถูกตั้งชื่อว่า “โรงงาน718” โดยตัวเลข 7 นั้น มาจากตัวเลขที่ทางการจีนใช้เป็นรหัสเรียกโรงงานทางการทหาร ต่อมาโรงงานอีกหลายโรงได้ถูกสร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน เช่น โรงงาน 714 และโรงงาน738 เป็นต้น ระหว่างการก่อสร้าง ได้เกิดปัญหาขึ้นมากมาย เนื่องจากเยอรมันออกแบบอาคารที่ใช้เทคโลยี่ที่สูงกว่ามาตรฐานของจีนและรัสเซีย โดยเฉพาะในส่วนของงานฐานราก ซึ่งสามารถรองรับแผ่นดินไหวได้มากกว่าปกติ ทำให้ต้องเสียเงินค่าก่อสร้างมากขึ้นด้วย ดั้งนั้น ทางเยอรมันตะวันออกจึงต้องส่งสถาปนิก และวิศวกรเข้าประจำหน่วยงานก่อสร้างกว่า 100 คน ทำให้การก่อสร้างโรงงานมีรูปลักษณะเดียวกันกว่า 20 หลัง
ในปี ค.ศ. 1957 โรงงาน 718 โดยความร่วมมือระหว่างรัสเซีย และจีนได้เปิดดำเนินกิจการผลิตชิ้นส่วนวิทยุ โดยมีพิธีเปิดที่ใหญ่โตหรูหรามาก เนื่องจากโรงงาน 718 เป็นโรงงานที่ดีและสมบูรณ์แบบที่สุดในขณะนั้น มีคนงานร่วม 20,000 คน ที่ได้รับการฝึกหัดเป็นอย่างดีจากสหายเยอรมันตะวันออก พนักงานโรงงานได้รับสวัสดิการชั้นเยี่ยม ตัวโรงงานเองก็มีระบบป้องกันภัยชั้นยอด พร้อมด้วยการติดตั้งปืนต่อต้านอากาศยาน
โรงงาน 718 ผลิตลำโพงคุณภาพดีให้กับทั้งทหารและพลเรือน อันรวมถึงลำโพงที่จตุรัสเทียนอันเหมินด้วย ผลิตภัณฑ์ของโรงงาน 718 บางส่วนถูกส่งออกไปยังประเทศที่เป็นภาคีกับจีน เช่น เกาหลีเหนือ ในระยะเวลา 10 ปีหลังจากนั้น ได้เกิดโรงงานขึ้นอีกหลายแห่ง เช่น โรงงาน 706 707 751 761 797 และ798 เป็นต้น โดยโรงงาน 798 เป็นโรงงานที่มีขนาดพื้นที่ใหญ่ที่สุด
ด้วยนโยบายปฏิรูปประเทศของประธานาธิบดีเติงเสี่ยวผิง ในปี ค.ศ.1980 ส่งผลให้โรงงานหลายแห่งไม่ได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐอีกต่อไป จนถึงกับต้องปิดกิจการไปกว่า 60% คนงานถูกให้ออกเป็นจำนวนมาก โรงงานเกิดสภาพรกร้าง ว่างเปล่า ทำให้ต้องส่งมอบโรงงานหลายแห่งในย่าน Dashanzi ให้กับบริษัทอสังหาริมทรัพย์ “Beijing Seven Stars Science and Technology” เข้ามาดูแล ซึ่งบริษัทดังกล่าวก็ยังคงปล่อยให้โรงงานต่างๆ ถูกทิ้งร้าง ว่างเปล่าเช่นเดิม
ต่อมาเมื่อกลุ่มศิลปินชาวปักกิ่งชื่อ Beijing Central Academy of Fine Arts ต้องการหาสถานที่ในการทำงานที่ราคาไม่แพง ในบรรยากาศที่เงียบสงบเหมาะกับการทำงานศิลปะ จึงได้ขอเช่าโรงงานร้างจากบริษัท Beijing Seven Stars Science and Technology ในราคาที่ถูกมาก
โดยเริ่มต้นเช่าโรงงาน 706 เป็นแห่งแรก ในปี ค.ศ. 2000 คณบดีคณะประติมากรรมแห่งมหาวิทยาลัยปักกิ่ง ได้ขอเช่าห้องในบริเวณโรงงาน 798 เพื่อใช้เป็นห้องทำงานศิลปะ จนส่งผลให้ในปี คศ. 2000 อัตราค่าเช่าได้เพิ่มสูงขึ้นกว่า 10 เท่าจากเดิมที่ราคาตารางเมตรละประมาณ 2.9 เหรียญสหรัฐต่อเดือน บริษัท Beijing Seven Stars Science and Technologyได้ไล่ทำการปรับปรุงโรงงานอีกหลายโรง พร้อมทั้งปรับปรุงภูมิทัศน์โดยรอบเพื่อให้บริเวณดังกล่าวเป็น Art Zone ที่ใหญ่ที่สุด
ในวันนี้ 798 Art District กลายมาเป็นชื่อของชุมชนศิลปะที่มีผู้คนจากทุกสารทิศมาเยี่ยมชม การได้เดินชม 798 Art District ทั้งในส่วนที่เป็นโรงงาน และเรือนแถว กลายเป็นความเพลิดเพลินของผู้มาเยี่ยมชม เนื่องจากมีเรื่องราว และสิ่งต่างๆ ที่น่าสนใจ ไม่เว้นแม้แต่ตามซอกเล็กซอกน้อย หรือแม้แต่ในวันที่สายฝนโปรยปราย ด้วยเพราะอาณาบริเวณที่ยิ่งใหญ่ของชุมชนศิลปะแห่งนี้ อันประกอบไปด้วยห้องจัดแสดงงานศิลปะที่น่าสนใจ ร้านค้าเล็กๆ ขายของที่ระลึกมากมาย ร้านอาหาร ร้านกาแฟ ซึ่งล้วนแล้วแต่ดูดีมีเอกลักษณ์แทบทุกแห่ง
ในปี ค.ศ. 2001 ร้านหนังสือศิลปะขนาดใหญ่ชื่อ Timezone 8 Art Books ได้ย้ายทั้งโรงพิมพ์และร้านขายหนังสือเข้ามาอยู่ในบริเวณ 798 เมื่อเวลาผ่านไป จากการบอกเล่าปากสู่ปาก ทำให้ราวต้นปี ค.ศ. 2002 ศิลปิน สถาปนิก นักออกแบบตกแต่ง และกลุ่มวัฒนธรรมหลายกลุ่ม ได้ทยอยกันเข้าเช่าพื้นที่ เพื่อจัดแสดงนิทรรศการ ศูนย์ศิลปะ ห้องปฏิบัตการศิลปะ บริษัทออกแบบ ภัตตาคาร รวมทั้งบาร์ด้วย เนื่องจากรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบ Bauhaus ซึ่งมีพื้นที่โล่ง และชัยภูมิที่ตั้งซึ่งอยู่ไม่ไกลจากกรุงปักกิ่งนั่นเอง
นอกจากจะให้ความสะดวกในการทำงานแล้ว บรรดาผู้อยู่ในบริเวณ 798 ต่างตกลงร่วมกันว่า จะเปิดสถานที่ของตัวเองให้ประชาชนเข้าชมโดยสะดวกและไม่คิดค่าธรรมเนียมใดๆ เพราะต้องการให้ประชาชนได้สัมผัสตัวศิลปินในขณะกำลังสร้างสรรค์งานศิลปะของตนได้อย่างสะดวก ปัจจุบันเขต Songzhuang มีศิลปินเข้ามาตั้งสำนักงานและสร้างบ้านแล้วกว่า 2,500 คน จากทั้งในประเทศและต่างประเทศ สร้างรายได้เฉลี่ยปีละประมาณ 250 ล้านหยวนหรือประมาณ 1,250 ล้านบาท จากการท่องเที่ยวและขายผลงาน
โดยภาพรวมแล้วพบว่า 798 Art District ไม่ได้เกิดขึ้นโดยความบังเอิญแน่นอน เชื่อว่าในไม่ช้านี้ 798 ต้องเป็นอีกหนึ่งสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญของกรุงปักกิ่ง ที่มีความโดดเด่นอย่างมีเอกลักษณ์ไม่น้อยไปกว่ากำแพงเมืองจีนหรือพระราชวังต้องห้าม ด้วยนโยบายการสนับสนุนที่ดีจากรัฐบาลจีนที่ส่งเสริมศูนย์รวมงานศิลปะและงานออกแบบ เช่น 798 Art District และตามเมืองใหญ่อีกหลายแห่งทั่วประเทศ
ทำให้มี Galleries เปิดขึ้นอีกราว 100,000 แห่ง จากเหตุผลที่ว่า จีนไม่สามารถดำรงความเป็นแหล่งผลิตสินค้าราคาถูกของโลกไปได้นานนัก ดังนั้นหากสินค้าไม่ได้รับการออกแบบที่ดี ก็จะไม่สามารถขายหรือเพิ่มราคาได้ รัฐบาลจีนถึงสนับสนุนให้ศิลปิน นักออกแบบ นักสร้างสรรค์รุ่นใหม่ๆ ได้ให้มีศูนย์รวม เพื่อให้เกิด Interaction เกิดการสร้างแรงบันดาลใจซึ่งกันและกัน และจากจุดนี้คนกลุ่มนี้จะกลายเป็นพลังสำคัญที่จะขับเคลื่อนเศรษฐกิจของเมืองจีน เมื่อวันหนึ่งที่เมืองจีนไม่สามารถผลิตสินค้าถูกกว่าชาติอื่นได้อีกต่อไป
แม้ว่า 798 จะตั้งอยู่ในเขตเฉาหยาง ซึ่งไม่ได้อยู่ศูนย์กลางของเมืองปักกิ่งเสียทีเดียว แต่ด้วยอัตราการขยายตัวของเมือง ที่อยู่ในระดับเดียวกับความเร็วของรถที่วิ่งบนทางด่วนชั้นดีของนครปักกิ่ง ทำให้เขตเฉาหยางแทบจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่เมือง ที่ใครต่อใครรวมทั้งแบรนด์ต่อแบรนด์ อยากจะพาตัวเองให้ไปปรากฏตัวอยู่ที่นั่นสักครั้งหนึ่ง
นอกจากนักท่องเที่ยว ศิลปินจากทั่วโลก 798 ยังถือเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ของนักการตลาดที่ต้องการเปิดตัวสินค้าของตน ให้เป็นที่สนใจของผู้บริโภคระดับบนของปักกิ่งหรือกับตลาดจีน ซึ่งเชื่อแน่ว่าความสำเร็จที่เกิดขึ้น คงทำให้รัฐบาลจีนไม่หยุดแผนการสร้างธุรกิจเชิงสร้างสรรค์แห่งใหม่ในอนาคต ให้ได้เห็นกันอีกอย่างแน่นอน
|
